Shqip · Read this story in English

Zgjidhini zinxhirët

Skllavëria moderne nis në një prag dere në Shqipëri dhe përfundon në një rrugë në Britani — dhe pse puna e besueshme, e udhëhequr nga shqiptarë, kundër saj meriton mbështetjen e familjes sonë baptiste.

Një reflektim mbi drejtësinë për familjen baptiste dhe miqtë e Joint Public Issues Team · Nga Daniel Dupree, Qendra Tek Ura

Të shihesh dhe të njihesh: mbështetje një-për-një në një qendër komunitare të Tek Ura — puna e zakonshme që u del përpara shkaqeve të zakonshme të trafikimit.

Çështja, shkurt

Ky reflektim argumenton një gjë të thjeshtë: lufta kundër skllavërisë moderne nuk është një kauzë e largët, por një urë që kalon drejt e përmes familjes sonë — dhe njëri skaj i saj është në Shqipëri. Për pjesën më të madhe të dekadës së fundit, Shqipëria ka qenë ndër vendet burim me numrin më të lartë të personave të trafikuar drejt Mbretërisë së Bashkuar. Zinxhiri që përfundon në një lavazh, në një sallon thonjsh ose në një shtëpi kanabisi në një rrugë britanike shumë shpesh nis në një fshat në veri të Shqipërisë, në varfëri, te një fëmijë jashtë shkolle, te një grua e re pa asnjë mënyrë të ligjshme për të fituar. Trafikantët nuk i krijojnë ato kushte. Ata i korrin.

Nëse kjo është e vërtetë, atëherë drejtësia këtu nuk ka të bëjë vetëm me shpëtimin në fund të zinxhirit. Ka të bëjë me tokën në fillim të tij. Provat sot janë çuditërisht të qarta se mbrojtja më e qëndrueshme kundër trafikimit — dhe kundër ritrafikimit të një të mbijetuari — nuk është një kufi dhe as vetëm një strehë, por një komunitet ku një person mund të qëndrojë në shkollë, të fitojë ndershmërisht dhe të shihet. Kjo është punë pa shkëlqim, e durueshme, vendore. Është gjithashtu, sipas provave më të mira aktuale, puna që vërtet qëndron. Dhe është pikërisht puna që një organizatë e vogël, e besueshme dhe e udhëhequr nga shqiptarë, e quajtur Tek Ura, e ka bërë prej dhjetë vjetësh.

Tani po takohen dy gjëra. Qeveria britanike ka hapur një fond të ri për të investuar pikërisht në këtë lloj parandalimi dhe riintegrimi me bazë komunitare në Shqipëri, që shtrihet deri në vitin 2029. Dhe një brez në kishat tona ka mall të bëjë drejtësi që është e vërtetë. Ky është një moment që familja baptiste — dhe partnerët tanë në Joint Public Issues Team — të mbështesin punë të besueshme vendore në rrënjë të një padrejtësie që arrin deri në rrugët tona. Jo si shpëtimtarë. Si familje, që qëndron pranë.

1. Një zinxhir që arrin rrugët tona

Jemi mësuar ta mendojmë skllavërinë moderne si diçka që ndodh gjetkë. Nuk është ashtu. Referimet e vetë Home Office kanë vendosur prej vitesh shtetasit shqiptarë ndër grupet më të mëdha të viktimave të mundshme të identifikuara në Mbretërinë e Bashkuar. Disa janë gra të detyruara në tregti seksi; gjithnjë e më shumë, shumë janë djem të rinj të zhvendosur drejt kriminalitetit të detyruar — puna e drogës në linjat e qarqeve, kultivimi i kanabisit, borxhi që nuk shlyhet kurrë plotësisht. Kur kalojmë pranë lavazhit tepër të lirë ose sallonit të thonjve në rrugën kryesore, ndoshta po kalojmë pranë skajit të largët të atij zinxhiri.

Këtu ndershmëria kërkon diçka nga ne. Vitet e fundit, shqiptarët që mbërrijnë në Britani janë reduktuar tepër shpesh në një titull — „varka të vogla“, një top politik, një numër që duhet frenuar. Ia vlen ta themi hapur, siç thanë kishat tona për debatin e azilit, se një person i bërë në shëmbëlltyrën e Perëndisë nuk është kurrë një statistikë. Disa nga ata që mbërrijnë janë aventurierë; disa janë refugjatë të vërtetë; dhe një numër real janë viktima trafikimi — kategoritë janë të dallueshme dhe nuk duhen përzier me njëra-tjetrën, në asnjë drejtim. Por secili prej tyre mbart një vlerë që as politika dhe as kontrabandisti nuk mund ta anulojë. Ungjilli nuk na lejon të shohim një nëntëmbëdhjetëvjeçar të frikësuar dhe të shohim vetëm një problem për t’u menaxhuar.

Perëndia tregon vazhdimisht një anësi ndaj atyre në varfëri dhe atyre që përjashtohen. Ta shohësh personin pas titullit nuk është sentimentalizëm; është fillimi i drejtësisë.

Dhe ka një lidhje më të thellë që kisha, mbi çdo trup tjetër, duhet të jetë në gjendje ta shohë. Të rinjtë shqiptarë më të cenueshëm ndaj trafikantit janë shpesh po ata të rinj që biseda jonë kombëtare ka mësuar t’i frikësohet. Nëse duam më pak njerëz të shfrytëzuar në rrugët britanike, vendi më efektiv — dhe më i drejtë — për të vepruar nuk është vetëm në pikën e mbërritjes, por në pikën e origjinës: në komunitetet shqiptare ku ndodh rekrutimi. Të duash të afërmin këtu, del se kërkon të duash të afërmin atje.

2. Forma e padrejtësisë

Ia vlen të jemi të qartë për provat, sepse drejtësia e ndërtuar mbi ndjenja nuk zgjat. Shqipëria është në mënyrë dërrmuese vend burimi — rrjete, shpesh të ndërtuara mbi lidhje familjare a fisnore, që rekrutojnë nga zonat rurale më të varfra dhe nga komunitetet e margjinalizuara rome dhe egjiptiane. Numrat e identifikuar zyrtarisht janë modestë dhe pothuajse me siguri e nënvlerësojnë realitetin: qeveria dhe OJF-të identifikuan 178 viktima të mundshme në vitin 2024, nga 165 një vit më parë.

Por forma poshtë numrit po ndryshon, dhe kjo duhet të na shqetësojë. Pamja e vjetër — shfrytëzimi seksual i grave dhe vajzave — sot qëndron krah një rritjeje të mprehtë të shfrytëzimit të punës dhe kriminalitetit të detyruar të fëmijëve, ku djemtë përbëjnë shumicën e rasteve të identifikuara të fëmijëve: të detyruar në lypje, krim të vogël dhe punë me drogë. Këta janë fëmijë. Faktorët e rrezikut janë ashpërsisht të zakonshëm — varfëria, një fëmijë i shtyrë jashtë shkollës drejt fitimit, aftësia e kufizuar dhe izolimi rreth saj, përjashtimi, shkatërrimi i familjes. Jo cenueshmëri ekzotike që kërkojnë zbulim të specializuar, por privime të përditshme që një organizatë komunitare e rrënjosur i takon çdo ditë: te porta e shkollës, në qendrën e pritjes, në klinikën e fizioterapisë.

Dhe ka një padrejtësi të dytë, më të heshtur se e para: hendekun e riintegrimit. Strehat e specializuara të Shqipërisë ofrojnë kujdes real e profesional, por të mbijetuarit që kthehen në shtëpi shumë shpesh gjejnë po atë varfëri, po atë mungesë pune dhe po atë komunitet që nuk arriti t’i mbronte herën e parë. Monitoruesit ekspertë të Këshillit të Evropës vunë re në vitin 2025 se vetëm dy viktima trafikimi kanë përfituar kompensim gjyqësor që nga viti 2008. Një i mbijetuar i kthyer në hiç është një i mbijetuar në rrezik akut për t’u trafikuar sërish. Zinxhiri, i paprerë në rrënjë, thjesht riformohet.

3. Drejtësi që zgjidh zinxhirë — jo vetëm shpëtim, por rimëkëmbje

Pyetja e madhe e Isaisë — a nuk është ky agjërimi që unë zgjedh, të zgjidhen zinxhirët e padrejtësisë? — lexohet shpesh si thirrje për shpëtim. Është edhe ajo. Por të zgjidhësh një zinxhir nuk është vetëm ta presësh në çastin e krizës; është të çmontosh kushtet që e farkëtuan, dhe të rimëkëmbësh personin që ai lidhi. Jezusi te Lluka qëndron në sinagogë dhe e lexon si mandatin e vet: lajm i mirë për të varfrit … liri për robërit (Lluka 4:18). Mikea e reduton të gjithën në tri folje: vepro drejt, duaje mëshirën, ec me përulësi (Mikea 6:8). Asnjëra prej tyre nuk plotësohet me një ndërhyrje dramatike që e lë tokën të pandryshuar.

Këtu provat dhe teologjia thonë të njëjtën gjë. Literatura e riintegrimit është e prerë: riintegrimi ekonomik është mbrojtje. Qasja në një jetesë të qëndrueshme e të ligjshme, një rrugë reale drejt punës, një fëmijë i mbajtur në shkollë — këto janë ndër mbrojtjet më efektive kundër trafikimit dhe ritrafikimit që ekzistojnë. Që do të thotë se, në praktikë, „të zgjidhësh zinxhirët e padrejtësisë“ në Shqipëri duket çuditërisht si: një punë, një vend në shkollë, një zanat, një komunitet që vë re. Duket si rifitim i vlerës së humbur — pikërisht shprehja që kishat tona përdorin për të përshkruar se çfarë përfshin kërkimi i drejtësisë.

Kjo e rikuadron tërë pyetjen se çfarë është „puna kundër trafikimit“. Nuk është vetëm specialisti, streha dhe prokurori — sado jetësorë të jenë ata. Është gjithashtu puna e durueshme komunitare për ta mbajtur një familje jashtë dëshpërimit që trafikantët e shfrytëzojnë, dhe për t’i dhënë një të mbijetuari që kthehet një jetë për të cilën ia vlen të qëndrosh. Ajo punë është më e heshtur, më e ngadaltë dhe më e vështirë për t’u fotografuar. Është gjithashtu pikërisht puna në të cilën kisha ka qenë gjithmonë e mirë, dhe pikërisht puna që është më e nënfinancuara.

4. Tek Ura: drejtësi e besueshme, tashmë në punë

Kjo nuk është propozim teorik. Prej dhjetë vjetësh, Qendra Tek Ura — „te ura“ — e ka bërë pikërisht këtë punë nga dy qendra komunitare, në Tiranë dhe në Spitallë të Durrësit, kjo e fundit një vendbanim i margjinalizuar, kryesisht rom dhe egjiptian, pikërisht i llojit që provat e trafikimit e shënojnë si me rrezik të lartë. I shërben disa qindra vetave në javë, dhe është e ndershme për atë që është: jo strehë dhe jo agjenci shpëtimi, por një organizatë zhvillimi komunitar, puna e zakonshme e së cilës rastis t’u dalë përpara shkaqeve të zakonshme të trafikimit.

Tri nga programet e saj janë, në thelb, punë drejtësie në rrënjë. Programi i Rimëkëmbjes i nxjerr njerëzit nga varfëria ekstreme drejt punësimit të ligjshëm — dhjetëra në punë legale çdo vit, krahas më shumë se një mijë vizitave të punës sociale, çative të riparuara, huave të ngrohësve për dimër, grupeve të karrierës për të rinjtë dhe tarifave universitare për gra në situata të cenueshme — në partneritet me shërbimin shtetëror të punësimit. Programi i Aftësive i mban fëmijët në rrezik në arsim dhe tërheq gra në rrezik trafikimi drejt formimit profesional. Programi i Lidhjes ndërton kohezion dhe përfshirje pikërisht në komunitetet rome dhe egjiptiane nga të cilat rekrutuesit gjuajnë, sepse izolimi është mjedisi i punës së një trafikanti dhe përkatësia është heqja e tij.

Dy gjëra e bëjnë edhe më të besueshme, dhe të dyja kanë rëndësi për një kishë që kërkon drejtësi. E para, është e udhëhequr nga shqiptarë dhe në mënyrë të dukshme nga gra: gra shqiptare drejtojnë ekipin, financat, punën e rehabilitimit dhe të aftësive, punën sociale dhe kishën në Durrës. Kjo nuk janë perëndimorë që bëjnë drejtësi për Shqipërinë; janë shqiptarë — shumë prej tyre gra të reja — që po ngrihen për të formuar kombin e vet, me synimin e deklaruar të një drejtimi ekzekutiv tërësisht shqiptar. E dyta, është e ndershme për kufijtë e vet. Nuk pretendon të identifikojë viktima ose ta ketë zgjidhur problemin; punon në rrjedhën e sipërme dhe krah specialistëve e shtetit, dhe i emërton hapësirat në të cilat ende po rritet. Puna e besueshme e drejtësisë është ajo që të thotë të vërtetën për vetveten.

5. Një moment për të vepruar — një fond dhe një familje

Dy dyer janë hapur njëherësh. Në vitin 2026 qeveria britanike, përmes Ambasadës Britanike në Tiranë, hapi një Program të ri të Fondit për Skllavërinë Moderne për Shqipërinë deri në mars 2029, duke investuar financim të ri shumëvjeçar pikërisht në këtë: parandalim me bazë komunitare, riintegrim të qëndrueshëm dhe forcim të institucioneve e shoqërisë civile të vetë Shqipërisë kundër trafikimit. Është një investim publik, strukturor, në rrënjën e një padrejtësie që arrin brigjet tona — lloji i gjësë që kishat tona kanë argumentuar prej kohësh se duhet ta bëjnë të fuqishmit. Një thirrje për propozime është e hapur, dhe partnerë vendorë të besueshëm po kërkohen tani për ta zbatuar.

Dhe dera e dytë është e jona. Përmes motrës së saj britanike, At the Bridge, partnerit të saj britanik për mbjelljen e kishave, Vale Community Church, dhe një Këshilli Mbështetësish prej rreth tridhjetë kishash britanike, Tek Ura tashmë shtrihet në të dy skajet e urës. Marrëdhëniet, besimi dhe historiku ekzistojnë. Ajo që një familje baptiste që kërkon drejtësi mund të shtojë është gjëja që e kthen një bamirësi vendore të besueshme në një të qëndrueshme: lutje, partneritet, financim, avokim dhe njerëz. Ky është një moment ku dhënia dhe zëri ynë mund të mbështesin punë që tashmë është e provuar, tashmë vendore dhe tashmë pikërisht aty ku provat thonë se drejtësia fitohet ose humbet.

Përgjigje ndaj kundërshtimit: a është vërtet kjo e jona për ta mbajtur?

Një pyetje e drejtë qëndron nën të gjithë këtë, dhe meriton një dëgjim të drejtë përpara një përgjigjeje. A nuk është lufta kundër trafikimit puna e qeverive, policisë dhe agjencive të specializuara — dhe a nuk duhet të nisë dhënia jonë e kufizuar në shtëpi? Është me qëllim të mirë dhe ka peshë reale: burimet tona janë të fundme, specialistët ekzistojnë dhe ka nevojë të vërtetë në rrugët tona. Por, në fund, nuk qëndron, dhe duhet ta lëmë butësisht mënjanë.

Së pari, e keqlexon se ku është në të vërtetë hendeku. Qeveritë dhe specialistët përqendrohen, me të drejtë, në identifikim, strehim dhe ndjekje penale. Hendeku i riintegrimit dhe parandalimit — toka komunitare ku farkëtohen zinxhirët dhe humbasin të mbijetuarit — është pikërisht pjesa që sistemi e nënfinancon dhe pjesa që kisha është më e përgatitur ta mbajë. Nuk po dyfishojmë specialistët; po mbushim hapësirën ku ata nuk arrijnë dot.

Së dyti, „në shtëpi“ dhe „jashtë“ janë i njëjti zinxhir. Trafikimi që përfundon në një rrugë britanike nis në një fshat shqiptar. Të veprosh në rrënjë do të thotë t’u shërbesh edhe komuniteteve tona; ura shkon në të dyja drejtimet. Dhe së treti, i gjithë fryma e Shkrimit i reziston instinktit për ta tërhequr ngushtë rrethin e dashurisë ndaj të afërmit. Samaritani nuk pyeti nëse i plagosuri ishte vendas. Drejtësia, te profetët dhe te Jezusi, është kokëfortësisht indiferente ndaj kufirit mes „tonës“ dhe „të tyres“.

6. Një fjalë për ata që kanë mall për drejtësi

Nëse je një nga të shumtët në kishat tona — të rinj e të vjetër — që dhemb të bëjë drejtësi që është e vërtetë, dhe jo vetëm të vajtojë padrejtësinë nga larg: ja diçka e vërtetë. Jo një parullë, por një urë; jo një projekt shpëtimtari, por një mundësi për të qëndruar krah të krishterëve dhe punonjësve komunitarë shqiptarë që tashmë e bëjnë punën, dhe për t’ua forcuar duart. Nuk të duhet ta zgjidhësh skllavërinë moderne për të ndihmuar të thyhet një zinxhir, të mbahet një fëmijë në shkollë ose të ndihmohet një grua drejt një pune që e zgjodhi vetë, e jo një pune që iu imponua.

Fjalët e Urta na kërkojnë të flasim për ata që nuk mund të flasin (Fjalët e Urta 31:8), dhe Amosi ka mall që drejtësia të rrjedhë si ujërat (Amosi 5:24). Këto nuk janë vetëm thirrje për protestë — edhe pse janë edhe kjo. Janë thirrje për të ndërtuar, me durim, kushtet në të cilat të cenueshmit nuk janë më pre. Kjo është ujë i ngadaltë. Por ai i gërryen malet.

7. Çfarë po i kërkojmë familjes baptiste

Nëse ky lexim është i drejtë, atëherë kishat, shoqatat dhe miqtë e JPIT — së bashku — mund të bëjnë disa gjëra konkrete:

• Lutuni, të informuar. Mbani përpara Perëndisë Shqipërinë, të trafikuarit dhe ata që kthehen, dhe ekipin shqiptar të Tek Ura — dhe lëreni atë lutje ta riformojë mënyrën si flasim për shqiptarët në debatin tonë kombëtar.
• Jepni te rrënja. Mbështetni financiarisht punë të besueshme parandalimi e riintegrimi të udhëhequr nga shqiptarë — jetesat, arsimin dhe komunitetin që provat tregojnë se janë mbrojtja më e qëndrueshme kundër trafikimit.
• Bëhuni partnerë si kisha. Bashkohuni me Këshillin e Mbështetësve ose lidheni kishën tuaj me Tek Ura përmes At the Bridge, që mbështetja të jetë marrëdhënore dhe e qëndrueshme, jo një transaksion i njëhershëm.
• Flisni me një zë të krishterë. Refuzoni skenarin çnjerëzues për migrantët shqiptarë; këmbëngulni, publikisht dhe në nivel vendor, për shëmbëlltyrën e Perëndisë te çdo person pas titullit, dhe për dallimin mes një viktime trafikimi dhe një statistike.
• Mësoni përpara se të udhëhiqni. Ejani në Shqipëri për të mësuar nga një kishë e komunitet i qëndrueshëm, i udhëhequr nga shqiptarë e kryesisht nga gra, përpara se të merrni guximin të mësoni të tjerët — dhe çojeni atë zjarr në kërkimin tonë të drejtësisë.
• Dërgoni ata që janë gati. Përmes praktikave të At the Bridge, pajisni të rinjtë që kanë mall të bëjnë drejtësi për të shkuar, për t’u formuar dhe për t’u lëshuar — për të fuqizuar, kurrë për të zëvendësuar.

Skllavëria moderne është një nga padrejtësitë e mëdha të epokës sonë, dhe për një herë rrënja e saj është vërtet brenda mundësive tona — një fluturim i shkurtër larg, në një vend ku punë e besueshme, e përulur dhe e udhëhequr nga shqiptarë tashmë po thyen zinxhirë. Të fuqishmit, të paktën tani, po investojnë në atë rrënjë. Pyetja për ne është nëse familja që lutet ardhtë mbretëria jote, si në qiell ashtu edhe në tokë do të qëndrojë krah tyre.

Shënim për burimet. Të dhënat e trafikimit dhe zhvendosja drejt shfrytëzimit të punës e kriminalitetit të fëmijëve: US Department of State, 2025 Trafficking in Persons Report: Albania (Uashington, 2025). Gjetjet për kompensimin dhe identifikimin e viktimave: Këshilli i Evropës (GRETA), Raporti i katërt i vlerësimit për Shqipërinë (Strasburg, 18 qershor 2025). Riintegrimi ekonomik si mbrojtje ndaj ritrafikimit: UNICEF Shqipëri (Tiranë, 2022); K. Ramaj, „The aftermath of human trafficking“, Journal of Human Trafficking (2021); udhëzimet e riintegrimit të ILO-s (Gjenevë, 2020). Fondi: Ambasada Britanike Tiranë / FCDO, Modern Slavery Fund Albania Programme 2026 to 2029 (2026). Teologjia e drejtësisë pasqyron parimet e përbashkëta të Joint Public Issues Team. Citimet biblike janë përkthime të autorit të Isaisë 58:6; Llukës 4:18; Mikeas 6:8; Fjalëve të Urta 31:8; Amosit 5:24.

Daniel Dupree është Drejtor Ekzekutiv i Qendrës Tek Ura, një OJF shqiptare dhe organizatë për mbjelljen e kishave që punon në Tiranë dhe Durrës që nga viti 2016. Ai shërben si bashkëudhëheqës i Vale Community Church, Bedfordshire, dhe shkruan për misionin, zhvillimin komunitar dhe drejtësinë.